Onder de loep: overlijden

Om de twee maanden zetten we een vraag van een klant in de kijker. Deze maand: alles rond het overlijden

In de rooms-katholieke traditie worden op 2 november (Allerzielen) de overledenen herdacht. Velen onder ons maken tijd om het graf van dierbaren te bezoeken en een bloemetje te plaatsen of een kaarsje te branden. Ook in andere culturen zijn er dagen waarop de overledenen worden herdacht. Dit gaat er soms feestelijk aan toe, denk maar aan Día de Muertos in Mexico, op 1 en 2 november.

Stond je ook al eens stil bij je eigen overlijden en hoe je dan graag herdacht wil worden? Met deze Onder De Loep willen we je daarbij helpen. Sommige zaken kun je officieel laten vastleggen, andere zaken kun je voor jezelf bijhouden. Denk eraan ook iemand op de hoogte te brengen van je wensen of waar je je documentatie bewaart.

Afscheidsrituelen

Boek Last Days door Lieve Blancquaert

Verschillende culturen, verschillende afscheidsrituelen. Maar hoe zit het nu precies? In de databank van rituelen en tradities van LECA vzw (sinds 2019 deel van Histories vzw) vinden we heel wat informatie over christelijke, joodse en islamitische afscheidsrituelen.

Een absolute aanrader over dit onderwerp is het boek Last days, waarin Lieve Blancquaert je meeneemt op fotoreportage doorheen 10 landen en hierbij een gevarieerd beeld geeft van hoe mensen met de dood omgaan.

Over de koffietafel, een typisch Vlaamse traditie, verscheen het boek Gelieve de familie te volgen. In het boek heeft men ook aandacht voor het verloop van rouwmaaltijden in de diverse etnisch-culturele gemeenschappen in Vlaanderen.

Vroegtijdige zorgplanning en palliatieve zorg

Boek Afscheid dat verbindt door Hilde Engels

Over de fase die vooraf gaat aan het definitieve afscheid lees je meer in het boek Afscheid dat verbindt: praten over het levenseinde. Dit boek richt zich zowel op personen die niet lang meer te leven hebben als op hun omgeving. Het boek kan helpen om een diepgaand gesprek aan te gaan en om bepaalde keuzes met elkaar te delen.

Deze keuzes gaan zowel over de dood en het afscheid, maar ook over de zorg die eraan vooraf gaat. Welke zorg wens je te krijgen, en welke niet (meer)? Nu al nadenken, spreken en beslissen over de zorg die je wil, mocht je ernstig ziek worden: dat is vroegtijdige zorgplanning. Ook de negatieve wilsverklaring en wilsverklaring euthanasie kunnen daar deel van uitmaken. Meer info over deze onderwerpen vind je op de website van LEIF (LevensEinde InformatieForum).

Kom je op een punt in het leven dat behandelingen of therapieën geen resultaat opleveren naar genezing of verlenging van het leven toe, dan verschuift het accent in de ziekenzorg naar palliatieve zorg. Palliatieve zorg heeft als doel de levenskwaliteit te verbeteren, zowel van jezelf als van je naasten, en te zorgen voor maximaal comfort in de laatste levensfase.

Mogelijkheden

De keuze voor een bepaalde plechtigheid en wat er met je lichaam gebeurt na overlijden kun je vooraf officieel vastleggen. Dit gebeurt via de laatste wilsbeschikking, en wordt geregistreerd bij dienst Burgerzaken. Ook een registratie als orgaandonor kun je er vastleggen. Een andere zaak is het wanneer je je lichaam na overlijden aan de wetenschap wil schenken. Hoe je dat doet lees je hier.
In Vlaanderen kun je je lichaam na overlijden laten begraven of cremeren. Alternatieve vormen van lijkbezorging zoals resomatie of humusatie zijn er wettelijk nog niet mogelijk. Wel zijn er alternatieven mogelijk voor de klassieke kist of urne. Zo is het mogelijk om gebruik te maken van een biologisch afbreekbare wikkeldoek voor crematie of begrafenis. Na crematie kun je kiezen voor een laatste rustplaats in een urnenbos. Hierbij wordt de as in een biologisch afbreekbare urne begraven in de natuur. Ook bij asneerlating op zee maakt men gebruik van een afbreekbare urne. Dit gebeurt door gespecialiseerde rederijen die desgewenst ook een afscheidsdienst op zee verzorgen. Familieleden mogen de as van de overledene thuis bewaren. Hiervoor wordt vooraf schriftelijk toestemming gevraagd bij de gemeente. Bij het einde van deze bewaring moet de as worden uitgestrooid, begraven of bijgezet in een urnenmuur op de begraafplaats.
Interesse in een ‘groene’ uitvaart? Van bloemen tot rouwbus… op de website van DELA lees je er meer over.

In Roeselare heb je verschillende opties als laatste rustplaats. Naast de klassieke begraafplaatsen behoort het urnenbos in Oekene ook tot de mogelijkheden. Een gewoon graf in volle grond, bijzetting in het columbarium of uitstrooiing op de strooiweide zijn gratis (voor 10 jaar). Aan andere mogelijkheden zoals een familiekelder of een oostelijk georiënteerd graf zijn wel kosten verbonden. Dit laatste kan enkel op de begraafplaats van Beveren, waar perken voorbehouden worden die deze mogelijkheid bieden.

Afscheid in schoonheid, boek door Thijs Delrue

Viering en herdenking

Ook voor de afscheidsviering zijn heel wat knopen door te hakken. Door vooraf over bepaalde elementen na te denken, kan de viering nog persoonlijker gemaakt worden. Zo kun je foto’s uitzoeken, teksten en muziek kiezen… Onze collectie kan je hierbij helpen, en voor muziek kun je natuurlijk ook bij Spotify terecht. Gebruik hiervoor bijvoorbeeld de zoekterm ‘funeral songs’.
Een beetje inspiratie: singer-songwriter Stef Kamil Carlens schetst een mooi afscheid in het nummer After I’m Gone.

Een grote hulp bij het plannen van de viering is natuurlijk de begrafenisondernemer, een belangrijk beroep met een zweem mysterie... Wil jij daar meer over lezen? Dan is het boek Afscheid in schoonheid wat je zoekt.

Rouw in tijden van Corona

Het wonder van de kleine goedheid door auteurs Manu Keirse en Leo Fijen

Ook nu behoort afscheid nemen en rouwen tot ons dagelijks leven. Maar de coronamaatregelen maken het er niet gemakkelijker op. De Corona Denktank, een burgerbeweging die probeert om het leed van COVID-19 te verzachten, lanceerde de website wijrouwenmee.be. Je vindt er heel wat tips om in deze tijd afscheid te nemen en rouwenden te ondersteunen.

Meer informatie over rouwen lees je op de website van gezondheid en wetenschap. Ook Manu Keirse -klinisch psycholoog en doctor in de geneeskunde- geeft als expert in rouwverwerking tips voor afscheid nemen in deze tijd.
In het boek Het wonder van de kleine goedheid wisselen Manu Keirse en Leo Fijen hun ervaringen, gedachten en wijsheid uit over sterven in quarantaine en over de effecten van de beperkingen voor achterblijvers.

Troostplekken

Aan het water in het Geitepark in Roeselare is sinds deze zomer een troostplek waar je in stilte troost kunt vinden en symbolisch afscheid kunt nemen van dierbaren die overleden zijn door corona. Ook op andere plekken zijn zo'n plekken ingericht met hulp van Ferm (PlantTroost).

Kinderen en rouw

Troostkoffer, foto door Joke Couvreur

Om met kinderen en jongeren te werken rond verdriet, kun je in ARhus De Munt een troostkoffer ontlenen. In zo’n koffer vind je boeken die thema’s als dood, scheiden en verdriet behandelen en ze een plaats geven. Aan de hand van didactisch materiaal kan je op een actieve manier aan de slag gaan met verdriet. Zo zijn er verschillende knuffels en handpoppen voor de allerkleinsten, rustgevende mandala’s voor de jongeren, herinneringsdozen om mooie herinneringen in te bewaren en zo veel meer.
Gaan jullie liever digitaal aan de slag? Dan is de online tool van Dela Mijn herinnering aan jou een aanrader. Je maakt er samen met je kind een digitale ‘wereld’ om persoonlijke herinneringen aan een dierbare te bewaren.